Jak napisać synopsis (i resztę propozycji wydawniczej)

Kiedy wysyłasz propozycję wydawniczą, rzadko zaczynasz od całej książki. Wydawnictwa proszą zwykle o pakiet złożony z trzech części: listu przewodniego, synopsis (streszczenia fabuły) i fragmentu maszynopisu; niektóre chcą od razu całego tekstu. Każda część odpowiada na inne pytanie. List sprawdza, czy pomysł przyciąga, synopsis, czy historia działa, a fragment, czy potrafisz pisać.

Wielu autorów uważa, że synopsis jest trudniejsze niż sama powieść, i trudno się dziwić: kilkaset stron trzeba zmieścić na jednej lub dwóch. Z jasną strukturą to jednak dużo prostsze, niż się wydaje.

Do czego służy synopsis

Synopsis nie jest tekstem reklamowym ani opisem z tylnej okładki. To dokument roboczy dla profesjonalistów, którzy muszą wiedzieć, czy fabuła trzyma się w całości i czy książka pasuje do ich profilu wydawniczego. Dlatego zdradza zakończenie. Redaktorka prowadząca chce zobaczyć, że historia się domyka, a nie zostać zaciekawiona.

Jak zbudować synopsis

Nie ma jednego obowiązkowego wzoru, ale jest kształt, który redakcje rozpoznają. Prowadź główną postać przez historię po kolei i pozwól, by przyczyna i skutek niosły czytelnika od jednego punktu zwrotnego do następnego. Na początku podaj najważniejsze dane: tytuł roboczy, gatunek i objętość w znakach ze spacjami.

Pisz w czasie teraźniejszym i w trzeciej osobie, nawet jeśli powieść jest opowiedziana w czasie przeszłym albo w pierwszej osobie. Przy pierwszym pojawieniu się postaci możesz wyróżnić jej imię, na przykład wersalikami albo pogrubieniem; to częsta konwencja, która pomaga czytelnikowi się połapać. Ogranicz się do głównego wątku i postaci, które go napędzają; wątki poboczne wspominaj tylko wtedy, gdy są ważne dla zakończenia.

Jeśli sama fabuła wydaje się jeszcze chwiejna, warto cofnąć się do tekstu o tym, czym jest fabuła i jak działa. Pisanie synopsis obnaża słabości, dlatego niektórzy autorzy piszą je już w trakcie poprawek.

Jak długie powinno być synopsis?

Najczęściej oczekuje się jednej do dwóch stron, przy złożonych historiach czasem nieco więcej. Zawsze stosuj się do wymagań wydawnictwa, do którego piszesz; jeśli podaje długość, trzymaj się jej dokładnie. Krótkie, klarowne synopsis brzmi pewniej niż długie, które streszcza każdą scenę.

• Za długie: streszczony każdy rozdział, postacie drugoplanowe dostają własne akapity.
• Za mgliste: „W końcu musi dokonać wyboru”, bez informacji, jakiego.
• Za reklamowe: superlatywy, pytania retoryczne, porównania do światowych bestsellerów.
• W sam raz: przyczyna i skutek są jasne, a każda nazwana postać ma swoje zadanie.

List przewodni

List przewodni, zwykle w treści e-maila, redakcja czyta jako pierwszy. Powinien zmieścić się na jednej stronie. Przedstawia Twoją książkę tak, jak zrobiłby to opis na okładkę, i mówi, dlaczego piszesz właśnie do tego wydawnictwa.

1. Zwrot do konkretnej osoby, jeśli wydawnictwo ją podaje; w przeciwnym razie uprzejme „Szanowni Państwo”
2. Haczyk: jedno lub dwa zdania, które oddają założenie fabularne
3. Krótki akapit o książce: bohater, cel, przeszkoda, stawka, bez zakończenia
4. Tytuł, gatunek, objętość w znakach ze spacjami i jeden lub dwa niedawno wydane porównywalne tytuły
5. Krótko o sobie: publikacje, nagrody lub fachowa wiedza związana z tematem, jeśli je masz
6. Uprzejme zakończenie z informacją, co załączasz

Fragment maszynopisu

Fragment pokazuje, czy potrafisz pisać. Zawsze zaczyna się od początku książki, nigdy od Twojej ulubionej sceny. Wydawnictwa proszą zwykle o pierwsze rozdziały albo o określoną objętość, a część z nich od razu o cały maszynopis; i tu obowiązują wymagania odbiorcy. Jeśli nie podano inaczej, sformatuj tekst zgodnie ze zwyczajami opisanymi w tekście o stronie znormalizowanej.

Większość wydawnictw przyjmuje dziś propozycje drogą elektroniczną, mailem albo przez formularz na stronie, często w określonym formacie pliku, zwykle Word lub PDF. Nazwij pliki jednoznacznie, na przykład swoim nazwiskiem i tytułem, żeby nic się nie zgubiło.

Częste błędy i jak ich uniknąć

Większość odmów wynika z historii, a nie z dokumentów. Słaby pakiet może jednak sprawić, że nikt nawet nie spojrzy na historię. Z odrobiną dystansu łatwo dostrzec te błędy:

• Ignorowanie wymagań. Dziesięciostronicowe synopsis wysłane tam, gdzie proszono o dwie strony, mówi redakcji, że ich nie przeczytałeś lub nie przeczytałaś.
• Za dużo imion. Nazywaj tylko postacie, które napędzają fabułę. Pozostałe opisuj przez ich rolę, na przykład „jej przełożony” albo „komisarz”.
• Temat zamiast wydarzeń. Zdania o winie, miłości czy tożsamości nie zastąpią tego, co się dzieje. Pokaż wydarzenia, a temat sam się ujawni.
• Pierwszy tom cyklu bez zakończenia. Także pierwsza część planowanej serii powinna mieć zamkniętą linię fabularną. Potencjał cyklu wspomnij jednym zdaniem w liście.
• Nietrafione porównania. Wybieraj niedawne tytuły z Twojej kategorii, a nie klasykę czy megabestsellery. Porównania pokazują, gdzie Twoja książka stałaby na półce, a nie jak wielkiego sukcesu się spodziewasz.
• Masowa wysyłka. List, który wyraźnie trafił do wszystkich, rzadko jest czytany uważnie.

Najczęstsze pytania

Czy synopsis powinno zdradzać zakończenie?

Tak. Redakcja musi ocenić, czy historia działa. Synopsis, które ukrywa zakończenie, sugeruje, że nie masz go rozwiązanego.

Jak długie powinno być synopsis?

Zwykle od jednej do dwóch stron. Stosuj się dokładnie do wymagań każdego wydawnictwa; jeśli podaje długość, to jest właściwa długość.

Czy mogę wysłać propozycję, zanim skończę powieść?

W prozie, a zwłaszcza przy debiucie, wydawnictwa oczekują ukończonego i poprawionego maszynopisu. Z literaturą faktu bywa inaczej: tam często wystarcza konspekt z fragmentem.