Çocuk Kitabı Nasıl Yazılır: Yaş Grupları, Sözcük Sayıları ve Resimleme

İnsanlar çoğu zaman bir çocuk kitabının romandan daha kolay olması gerektiğini varsayar: daha az sözcük, daha basit cümleler. Deneyen herkes durumun öyle olmadığını bilir. Resimli bir kitapta her sözcük yerini hak etmek zorundadır; 8–12 yaş için bir roman da sıkıldığı anda kitabı hiç tereddüt etmeden kapatan okurları tutmak zorundadır. Üstelik çocuk kitaplarının çoğunun iki kitlesi vardır: onları okuyan ya da dinleyen çocuklar ve onları satın alıp sesli okuyan yetişkinler.

Bu yüzden ilk adım net bir karardır: hangi yaş için yazıyorsunuz? Bu seçim biçimi, uzunluğu, sözcük dağarcığını ve resimlerin rolünü belirler.

Yaş grupları ve biçimler

Kategoriler iç içe geçer ve yayınevleri sınırları biraz farklı çizer. Aşağıdaki genel bakış ABD ve İngiltere'deki çocuk yayıncılığında yaygın olan uygulamayı yansıtır; Türkiye'deki yayınevleri de benzer yaş gruplarıyla çalışır, ama sınırları kendi listelerine göre belirler:

Bunlar kural değildir; ama editörlerin, ajansların ve kitapçıların nasıl düşündüğünü gösterir. 3.000 sözcüklük bir resimli kitap metni ya da 100.000 sözcüklük bir ilk 8–12 yaş romanı, ne kadar iyi yazılmış olursa olsun yokuş yukarı bir mücadeleyle karşılaşır.

Resimli kitaplar: her sözcük önemlidir

Resimli kitaplar genellikle sesli okunur; bu yüzden metnin yüksek sesle kulağa hoş gelmesi gerekir: ritim, çocukların eşlik edebileceği tekrarlar ve okuyan yetişkinin dilini sürçtürmeyen cümleler. Her taslağı birkaç kez yüksek sesle okuyun.

Bir o kadar önemli olan, neyi dışarıda bıraktığınızdır. Resmin gösterdiğini metnin söylemesine gerek yoktur. Resim kırmızı bir mont gösteriyorsa cümlenizde “kırmızı” sözcüğüne gerek yoktur. Güçlü resimli kitap metinleri resme yer bırakır ve resimler bazen sözcüklerden biraz farklı bir hikâye anlatır; çocuklar bunu yakalamaya bayılır.

İlk okuma kitapları ve bölümlü ilk romanlar

İlk okuma kitapları kendi başına okumayı öğrenen çocuklar içindir. Genellikle okuma düzeylerine göre düzenlenir: kısa cümleler, tanıdık sözcükler, büyük puntolar ve sayfa başına yalnızca birkaç satır. Pek çok yayınevinin cümle uzunluğu, sözcük dağarcığı ve sözcük sayısı için kesin koşulları olan özel dizileri vardır. Bunlardan biri için yazmak istiyorsanız o diziden birkaç kitap okuyun ve yönergelerini arayın.

Bölümlü ilk romanlar bir sonraki basamaktır: kısa bölümler, basit bir olay örgüsü ve çoğu zaman bir seri boyunca tekrar eden bir kadro. İki biçimde de zorluk aynıdır: dar sınırlar içinde gerçekten eğlenceli bir hikâye anlatmak. Her sözcüğü heceleyerek okuyan bir çocuğun devam etmek için bir nedene ihtiyacı vardır: bir soru, komik bir durum ya da tutmaya değer bir karakter.

8–12 yaş romanları: tempo ve saygı

Bu kategori kabaca sekiz ile on iki yaş arasındaki okurlar için romanları kapsar. Roman yazmanın ilkelerinin çoğu geçerlidir: net bir çatışma, hedefi olan bir kahraman, okuru ileriye çeken bölümler. Birkaç alışkanlığı bilmekte yarar var:

• Kahraman genellikle okur kitlesinin büyük yaş ucundadır. Çocuklar biraz örnek alabilecekleri karakterleri okumayı sever.
• Sorunu çocuklar çözer. Sonda bir yetişkin çıkagelip her şeyi düzeltirse genç okurlar aldatılmış hisseder.
• Ders vermek yok. Çocuklar bir hikâyenin yalnızca bir mesaj vermek için var olduğunu hemen fark eder. Değerler vaazlarda değil, olay örgüsünde yaşayabilir.
• Kısa bölümler. Pek çok 8–12 yaş romanı, yatmadan önce tek oturumda okunabilecek bölümler kullanır.

Resimleme: kim çizer, kim karar verir?

Resimli kitap yazarları için temel kural pek çok yeni başlayanı şaşırtır: bir yayınevine ya da ajansa dosya gönderdiğinizde normalde yalnızca metni gönderirsiniz. Yayınevleri çizeri, listelerine ve kitabın üslubuna uyacak biçimde genellikle kendileri seçer ve eşleştirir. Kendi eskizlerinizi ya da bir arkadaşınızın çizimlerini eklemek başvuruyu aslında zayıflatabilir. İstisna, metni ve resmi birlikte, genellikle birkaç bitmiş çift sayfalı bir maket olarak sunan yazar-çizerlerdir.

Resmin, metnin bilerek dışarıda bıraktığı bir şeyi göstermesi gerektiği yerlerde, çoğu zaman köşeli parantez içinde ya da italik olarak kısa resim notları ekleyebilirsiniz. Onları idareli, yalnızca hikâyenin onlarsız anlaşılmayacağı yerlerde kullanın.

Kendi kendinize yayımlıyorsanız resimleri kendiniz sipariş edersiniz. Hangi hakları, hangi baskılar ve bölgeler için aldığınızı ve çizere nasıl ödeme yapılacağını yazılı olarak kararlaştırın; sözleşme için yetkin bir danışmanlık buna değer. Üretimi de düşünün: istek üzerine baskıda tam renkli iç sayfalar siyah beyazdan çok daha pahalıdır ve bu, etiket fiyatınızı etkiler. Seçenekleri kitap boyutu, cilt ve baskı rehberimizde ele alıyoruz.

Sıkça sorulan sorular

Resimli kitabımı kendim mi resimlemeliyim?

Hayır. Yayınevlerine ya da ajanslara dosya gönderiyorsanız normalde yalnızca metni gönderirsiniz ve çizeri yayınevi seçer. Metni ve resmi birlikte yalnızca profesyonel yazar-çizerler sunar. Kendi kendinize yayımlıyorsanız bir çizerle çalışırsınız.

Resimli kitaplar kafiyeli olmak zorunda mı?

Hayır. Kafiyeli metinler ve tekerlemeler harika olabilir, ama yalnızca kafiye ve ölçü kusursuzsa. Zorlama kafiye yarardan çok zarar verir ve pek çok editör kafiyeli dosyalara temkinli yaklaşır. Çok sevilen pek çok resimli kitap düzyazıyla yazılmıştır.

Metnimin yaş grubuna uyup uymadığını nasıl anlarım?

Aynı yaş için yakın zamanda çıkmış kitaplardan bolca okuyun ve cümle uzunluğunu, sözcük dağarcığını ve sözcük sayısını karşılaştırın. Metninizi hedef yaştaki çocuklara sesli okuyun ve nerede kıpırdandıklarına ya da soru sorduklarına dikkat edin.