İlk Kitabınızı Nasıl Yazarsınız: Fikirden Tamamlanmış İlk Taslağa

Pek çok insan bir hikâyeyi yıllarca içinde taşır. Bazıları başlar, heyecanla iki üç bölüm yazar ve sonra tıkanır: olay örgüsü ilerlemez, açılış artık doğru gelmez, gündelik hayat akşamları yutar. Bu, yeteneğiniz olmadığının işareti değildir. Olağan olan budur. Roman uzun soluklu bir projedir ve her uzun koşu gibi depar atmaktan çok temponuzu korumayı ödüllendirir.

Bu rehber, ilk kitaplarda genellikle işe yarayan ilkeleri ele alıyor. İlk taslakta, yani açılış sahnesinden son sahneye kadar yapılan ilk eksiksiz geçişte biter. Gözden geçirme, redaksiyon ve yayımlama ayrı bir hikâyedir.

Fikri sınayın: bütün bir kitabı taşıyabilir mi?

Bir fikir çoğu zaman bir imge, bir karakter ya da bir durum olarak gelir. Bir romanın ise daha fazlasına ihtiyacı vardır: bir şey isteyen biri, onun yolunda duran bir şey ve ancak sonda yanıtlanan bir soru. Hikâyenizi bu üçünü de içeren tek bir cümleyle yakalamaya çalışın. Birçok yazar buna logline ya da öncül (premise) der.

Cümle bir türlü gelmiyorsa vazgeçmeyin. Bu yalnızca, yüzlerce sayfa yazmadan önce hikâyeniz hakkında keşfetmeniz gereken bir şey olduğu anlamına gelir.

Kahramanınızı yola çıkmadan önce tanıyın

Okurlar nadiren bir olay örgüsünü izler; bir insanı izlerler. Başlamadan önce kahramanınız hakkında bir addan ve yaştan fazlasını bilin. Hikâye açıldığında ne istiyor? Farkında olmadan asıl neye ihtiyacı var? Onu ne biçimlendirdi, neden korkuyor?

Bunların hiçbirinin sayfada görünmesi gerekmez. Ama karakterin her sahnede nasıl tepki vereceğini belirler ve onun yalnızca olay örgüsünün o an istediği şeyi yapmasını engeller. Yan karakterler için başta birkaç not yeterlidir; yazdıkça büyürler. Karakter profilleri rehberimiz işe yarar soruları bir araya getiriyor.

Türünüzü ve hedef uzunluğunuzu bilin

Yayımlamak size uzak görünse bile kitabınızın hangi rafa ait olduğunu bilin. Bir gerilim okurunun beklentileri bir aşk romanı okurununkinden farklıdır ve bu beklentiler yapıyı, tempoyu ve sonu biçimlendirir.

Kabaca bir hedef uzunluk da yardımcı olur. Yetişkinlere yönelik romanların çoğu 70.000 ile 100.000 sözcük arasındadır; gençlik romanları çoğunlukla biraz daha kısa, fantastik romanlar çoğunlukla daha uzundur, 8–12 yaş kitapları ise çok daha kısadır. Bu sayı bir yasa değildir; ama bölümleri ve tempoyu planlamanıza yardım eder ve yayınevleri daha sonra bunu soracaktır.

Planlayıcı mı, doğaçlamacı mı?

Planlayıcılar (plotter) tek sözcük yazmadan önce her dönüm noktasının haritasını çıkarır. Doğaçlamacılar (pantser) ise hikâyeyi yazdıkça keşfeder. İki yaklaşım da mükemmel kitaplar doğurur. İlk roman için bir orta yol iyi işler: açılışınızı, iki üç büyük dönüm noktasını ve kabaca nasıl biteceğini bilin. Aradaki yolun yazarken kendini göstermesine izin verin.

Böyle hafif bir çerçeve, ilk romanlardaki en yaygın sorunu önler: karakterlerin nereye gittiklerini kimse bilmediği için başıboş dolaştığı, sarkan orta bölümü. Roman olay örgüsü nasıl kurulur rehberimiz başlıca yöntemleri adım adım anlatıyor.

Hayatınızın kaldırabileceği bir düzen

En önemli karar ne yazdığınız değil, ne zaman yazdığınızdır. Boş bir hafta sonu bekleyen yazarlar nadiren yazar. Küçük ve sabit bir miktara bağlı kalan yazarlar ilerler. Hesap cesaret verici:

Haftada beş gün 300 sözcük bile bir yıl içinde eksiksiz bir taslak eder. Kötü bir günde bile altından kalkabileceğiniz bir miktar seçin. Sürekli kaçırdığınız bir hedef sizi yıpratır; sık sık aştığınız bir hedef ise sizi yolda tutar. Bir ay süren yazma maratonları size bir itki verebilir; ama sürdürülebilir bir alışkanlık, tek bir kahramanca aydan daha önemlidir.

Cilalamayın, devam edin

İlk kitapların çoğunu kurtaran ilke basittir: ilk taslağınızın kötü olmasına izin var. O, daha sonra biçimlendireceğiniz kitabın ham maddesidir. İkinci bölüm daha ortada yokken birinci bölümü on kez elden geçirirseniz sona nadiren ulaşırsınız ve çoğu zaman zaten çıkaracağınız sahneleri cilalarsınız.

• Araştırmak yerine boşlukları işaretleyin: bir ayrıntı eksikse XXX gibi göze batan bir yer tutucu yazın ve devam edin.
• Değişiklikleri yapmak yerine not edin: 20. bölümde kız kardeşin 3. bölümde görünmesi gerektiğini fark ederseniz bunu yazın ve sanki zaten görünüyormuş gibi devam edin.
• Baştan başlamayın: yeniden başlama isteği en çok ortalarda güçlenir. Taslak bitene kadar direnin.
• Bir sahnenin ortasında bırakın: bir sahnenin ortasında durursanız ertesi gün kaldığınız yerden devam etmek, bitmiş bir bölümün ardından başlamaktan çok daha kolaydır.

Son cümleden sonra

Taslak tamamlandığında, pek çok insanın hiçbir zaman yapmadığı bir şeyi yapmış olursunuz. Şimdi onu birkaç haftalığına bir kenara koyun. Aradaki mesafeyle onu bir yabancı gibi okur, yazarken göremediğiniz boşlukları, tekrarları ve ağır ilerleyen kısımları fark edersiniz. Sonrasını El yazması nedir? yazımızda anlatıyoruz.

Sıkça sorulan sorular

İlk kitabı yazmak ne kadar sürer?

Büyük ölçüde ne kadar düzenli yazdığınıza bağlıdır. Küçük bir günlük miktarla bir yıl içinde ilk taslak rahatlıkla ulaşılabilir bir hedeftir; daha fazla zamanınız varsa birkaç ay. Gözden geçirme çoğu zaman yaklaşık bir o kadar sürer.

Birinci bölümden başlamak zorunda mıyım?

Hayır. Bazı yazarlar en net gördükleri sahneyle başlar ve oradan dışa doğru ilerler. Önemli olan sonunda eksiksiz bir taslağınızın olmasıdır. Pek çok yazar zaten açılışını gözden geçirme sırasında yeniden yazar.

İlk taslağımı birine göstermeli miyim?

Genellikle ilk gözden geçirmeden sonrasını beklemek daha iyidir. Yarım kalmış bölümlere erken gelen geri bildirim, yardım etmekten çok kafa karıştırır. Gözden geçirilmiş bir taslak, ön okurlardan (beta okurlar) çok daha işe yarar yorumlar almanızı sağlar.