Je eerste boek schrijven: van idee tot complete eerste versie

Veel mensen lopen jarenlang rond met een verhaal. Sommigen beginnen eraan, schrijven in een roes twee of drie hoofdstukken en lopen dan vast: de plot komt niet van zijn plek, het begin voelt niet meer goed, en het dagelijks leven slokt de avonden op. Dat is geen teken dat je geen talent hebt. Zo gaat het nu eenmaal. Een roman is een project voor de lange afstand, en zoals bij elke lange loop wint wie zijn tempo bewaakt, niet wie sprint.

Dit artikel behandelt de principes die bij eerste boeken meestal werken. Het eindigt bij de eerste versie: de eerste volledige doorgang van de openingsscène tot de laatste. Herschrijven, redactie en uitgeven zijn een verhaal apart.

Toets het idee: kan het een heel boek dragen?

Een idee komt vaak binnen als een beeld, een personage of een situatie. Een roman heeft meer nodig: iemand die iets wil, iets wat in de weg staat, en een vraag die pas aan het eind wordt beantwoord. Probeer je verhaal te vangen in één zin waarin alle drie zitten. Veel schrijvers noemen dat een logline of premisse.

Komt die zin niet, geef dan niet op. Het betekent alleen dat je nog iets over je verhaal moet ontdekken voordat je er honderden pagina’s over schrijft.

Ken je hoofdpersoon voordat die op weg gaat

Lezers volgen zelden een plot; ze volgen een mens. Weet voordat je begint meer over je hoofdpersoon dan een naam en een leeftijd. Wat wil die aan het begin van het verhaal? Wat heeft die eigenlijk nodig, zonder het te beseffen? Wat heeft die gevormd, en waar is die bang voor?

Niets hiervan hoeft op de pagina te staan. Maar het bepaalt hoe het personage in elke scène reageert, en het voorkomt dat het gewoon doet wat de plot als volgende nodig heeft. Voor bijfiguren volstaan in het begin een paar aantekeningen; die groeien tijdens het schrijven. Ons artikel over personageprofielen verzamelt bruikbare vragen.

Ken je genre en je beoogde lengte

Ook als uitgeven nog ver weg voelt: weet op welke plank in de boekhandel je boek hoort. Lezers van een thriller verwachten iets anders dan lezers van een romantische roman, en die verwachtingen bepalen opbouw, tempo en einde.

Een ruwe beoogde lengte helpt ook. Veel romans voor volwassenen liggen tussen 70.000 en 100.000 woorden; young adult is vaak iets korter, fantasy vaak langer, boeken voor kinderen van 9 tot 12 veel korter. Het getal is geen wet, maar het helpt je hoofdstukken en tempo te plannen, en een uitgeverij zal er later naar vragen.

Plotter of ontdekkingsschrijver?

Plotters leggen elk keerpunt vast voordat ze een woord schrijven. Ontdekkingsschrijvers, in het Engels ‘pantsers’, vinden het verhaal onderweg. Beide aanpakken leveren uitstekende boeken op. Voor een eerste roman werkt een middenweg goed: ken je opening, twee of drie grote keerpunten en ongeveer het einde. Laat de weg daartussen zich tijdens het schrijven tonen.

Zo’n licht raamwerk voorkomt het meest voorkomende probleem van eerste romans, het doorzakkende middenstuk, waarin personages ronddobberen omdat niemand weet waar ze naartoe gaan. Ons artikel over een roman plotten loopt de belangrijkste methoden door.

Een ritme dat je leven kan volhouden

De belangrijkste beslissing is niet wat je schrijft, maar wanneer. Wie wacht op een vrij weekend, schrijft zelden. Wie zich vastlegt op een kleine, vaste hoeveelheid, komt vooruit. De rekensom is bemoedigend:

Zelfs 300 woorden, vijf dagen per week, leveren binnen een jaar een complete eerste versie op. Kies een hoeveelheid die je ook op een slechte dag haalt. Een doel dat je steeds mist, put je uit; een doel dat je vaak overtreft, houdt je gaande. Schrijfuitdagingen van een maand kunnen je een zetje geven, maar een gewoonte die je volhoudt, is belangrijker dan één heroïsche maand.

Doorschrijven, niet schaven

Het principe dat de meeste eerste boeken redt, is simpel: je eerste versie mag slecht zijn. Het is ruw materiaal voor het boek dat je later vormgeeft. Wie hoofdstuk één tien keer herschrijft voordat hoofdstuk twee bestaat, komt zelden aan het eind, en poetst vaak scènes op die er later toch uit gaan.

• Markeer gaten in plaats van ze uit te zoeken: mis je een detail, typ dan een opvallende plaatshouder zoals XXX en schrijf door.
• Noteer wijzigingen in plaats van ze door te voeren: besef je in hoofdstuk 20 dat de zus al in hoofdstuk 3 moet opduiken, schrijf dat op en ga verder alsof ze er al is.
• Begin niet opnieuw: de drang om opnieuw te beginnen is halverwege het sterkst. Weersta die tot de eerste versie af is.
• Stop midden in een scène: wie midden in een scène ophoudt, pakt de draad de volgende dag veel makkelijker op dan na een afgerond hoofdstuk.

Na de laatste zin

Is de eerste versie af, dan heb je iets gedaan wat veel mensen nooit doen. Leg haar nu een paar weken weg. Met afstand lees je haar als een vreemde en zie je de gaten, herhalingen en trage stukken die je tijdens het schrijven niet zag. Wat daarna komt, lees je in Wat is een manuscript?.

Veelgestelde vragen

Hoe lang duurt het om een eerste boek te schrijven?

Dat hangt vooral af van hoe regelmatig je schrijft. Met een kleine dagelijkse hoeveelheid is een eerste versie binnen een jaar goed haalbaar; met meer tijd een paar maanden. Herschrijven kost vaak ongeveer even lang.

Moet ik met hoofdstuk één beginnen?

Nee. Sommige schrijvers beginnen met de scène die ze het scherpst voor zich zien en werken van daaruit verder. Waar het om gaat, is dat je uitkomt bij een complete versie. Veel schrijvers herschrijven hun opening tijdens de revisie toch.

Moet ik mijn eerste versie aan iemand laten lezen?

Meestal loont het om te wachten tot na je eerste revisie. Vroege feedback op halve hoofdstukken brengt je eerder van slag dan dat hij helpt. Een herschreven versie levert je proeflezers veel bruikbaarder commentaar op.