Schrijfprogramma voor auteurs: zo kies je het juiste gereedschap voor je boek

De meeste romans beginnen in het programma dat toch al op de computer staat. Dat is logisch: in het begin telt alleen dat de woorden op papier komen. Maar ergens rond hoofdstuk drie merken veel schrijvers dat een boek iets anders is dan een notitie of een essay. Het is lang, het heeft veel bewegende delen, het wordt telkens opnieuw omgegooid, en uiteindelijk moet het een bestand worden dat een uitgeverij kan openen, een e-book dat een winkel accepteert of een paperback waarmee een drukker kan werken.

Het juiste programma is dus niet het programma met de langste lijst functies. Het is het programma dat die eisen draagt zonder je voor de voeten te lopen. Met de criteria hieronder kun je elk programma beoordelen, welk je uiteindelijk ook kiest.

Ten eerste: je woorden zijn veilig, en ze blijven van jou

Niets is belangrijker. Een verloren hoofdstuk schrijf je zelden zo goed opnieuw als het origineel. Vraag jezelf af: slaat het programma elke toetsaanslag op, of moet ik eraan denken? Kan ik terug naar een eerdere versie? Wat gebeurt er als mijn laptop het begeeft of gestolen wordt?

Net zo belangrijk: kun je je manuscript op elk moment meenemen, in een open en veelgebruikt formaat? Een programma dat je boek alleen in een eigen formaat bewaart en slecht exporteert, is een programma dat je vasthoudt. Controleer daarom vóór hoofdstuk één of een testdocument netjes naar buiten komt als Word-bestand, als platte tekst en, als je in eigen beheer wilt uitgeven, als EPUB.

Ten tweede: het denkt in hoofdstukken

Een roman in één eindeloos document is zwaar werk. Scrollen kost tijd, een scène verplaatsen betekent knippen en plakken over tientallen pagina’s, en je verliest het overzicht. Software die voor boeken is gemaakt, verdeelt het manuscript in hoofdstukken of scènes die je afzonderlijk opent en door slepen van volgorde verandert.

Zoek een plek voor alles wat niet in het boek zelf staat: aantekeningen over personages, locaties, tijdlijnen, research. Notities die over losse bestanden verspreid zijn, vind je niet terug op het moment dat je ze nodig hebt. Ons artikel over personageprofielen laat zien wat het bewaren waard is.

Ten derde: het laat je met rust

Voor een eerste versie heb je weinig nodig: de tekst, misschien een woordenteller, een manier om cursief te zetten. Linten, kantlijnen, rode kronkels en vragen over de bladspiegel trekken je uit het verhaal. Daarom waarderen veel schrijvers een uitgeklede schrijfweergave waarin alles behalve de woorden verdwijnt.

Dat is meer dan smaak. Wie tijdens het schrijven naar de paginaopmaak staart, begint te zetten in plaats van te vertellen. Goede software scheidt schrijven van vormgeven en haalt de opmaakgereedschappen pas tevoorschijn als je erom vraagt.

Ten vierde: het kent de weg naar een af boek

Vroeg of laat moet het manuscript het huis uit. Uitgeverijen en agenten willen bijna altijd een .docx-bestand in de gangbare manuscriptopmaak. Voor uitgeven in eigen beheer heb je een EPUB nodig die door de controles van de winkels komt en, voor een paperback, een drukklare pdf met voorwerk, paginanummers en kopregels.

Hier verschillen de programma’s het meest. Sommige zijn pure schrijfomgevingen en laten de opmaak aan een ander programma over. Andere zijn pure opmaakprogramma’s die een afgeronde tekst verwerken. Weer andere proberen beide. Geen van die routes is fout, maar je wilt weten op welke je zit voordat je hem nodig hebt.

De bekende programma’s op een rij

Veel professionals combineren programma’s. Ze schrijven in iets rustigs en stappen over op Word zodra de redacteur van de uitgeverij erbij komt, omdat het redactionele gesprek in Wijzigingen bijhouden plaatsvindt. Dat werkt prima, zolang er bij de overdracht niets verloren gaat.

Ten vijfde: wie kan je manuscript lezen?

Een ongepubliceerd manuscript is waardevol, en delen ervan kunnen persoonlijk zijn. Bewaart een programma je werk in de cloud, lees dan de privacyverklaring: waar staan de gegevens, en kan de aanbieder ze lezen? Bij end-to-end-versleuteling wordt je tekst op je apparaat versleuteld voordat hij vertrekt; de aanbieder bewaart alleen gegevens die hij niet kan ontsleutelen.

Dezelfde vraag geldt voor AI-functies. Gaat je tekst via de servers van het softwarebedrijf, of rechtstreeks naar de AI-aanbieder die je zelf hebt gekozen?

Ten zesde: apparaten, offline werken en kosten

Schrijf je alleen aan je bureau, of ook op een laptop in de trein, in een vliegtuig zonder wifi of ’s avonds op een tablet? Dan moet het programma op al die apparaten draaien en je werk betrouwbaar samenvoegen, zonder dat de ene versie stilletjes de andere overschrijft. Het moet ook offline blijven werken en alles bijwerken zodra je weer verbinding hebt.

Denk bij de prijs aan het hele leven van een boek. Een eenmalige aankoop, een abonnement of een gratis versie met betaalde uitbreidingen kan allemaal zinvol zijn. Waar het om gaat: je kunt je tekst nog bereiken en exporteren als je ooit stopt met betalen.

Veelgestelde vragen

Is Word goed genoeg om een roman te schrijven?

Ja. Talloze boeken zijn in Word geschreven, en de meeste uitgeverijen redigeren erin. Gebruik bij een lang manuscript kopstijlen en het navigatiedeelvenster, of houd per hoofdstuk één bestand aan, zodat je de weg blijft vinden.

Moet ik midden in een roman van programma wisselen?

Alleen als het nieuwe programma je bestaande tekst netjes importeert. Test de import eerst met een kopie en vergelijk het aantal hoofdstukken en woorden voordat je in het nieuwe programma verder schrijft.

Heb ik een apart opmaakprogramma nodig om in eigen beheer uit te geven?

Niet per se. Waar het om gaat, is een EPUB die door de controles van de winkels komt en, voor druk, een pdf met het juiste bladformaat, de juiste marges en ingesloten lettertypen. Of je schrijfprogramma of een tweede programma die maakt, is een kwestie van gemak.